De rechtsvorm die je kiest bepaalt vooral één ding: wie er aansprakelijk is als het misgaat. Daarnaast bepaalt hij hoe je belast wordt en hoeveel administratie je hebt. Hieronder het overzicht, en hoe je kiest.

De hoofdindeling: met of zonder rechtspersoonlijkheid

Alle rechtsvormen vallen in twee groepen, en dat onderscheid is het belangrijkste dat je moet begrijpen.

Met rechtspersoonlijkheid is de organisatie zelf aansprakelijk voor de schulden. Jij als bestuurder of aandeelhouder bent in beginsel niet privé aansprakelijk. Hieronder vallen de bv, de nv, de stichting, de vereniging, de coöperatie en de onderlinge waarborgmaatschappij.

Zonder rechtspersoonlijkheid bestaat die scheiding niet. Schuldeisers kunnen onder omstandigheden bij je privévermogen. Hieronder vallen de eenmanszaak, de VOF, de maatschap en de commanditaire vennootschap.

Let op: rechtspersoonlijkheid is geen absolute bescherming. Bij fraude, onbehoorlijk bestuur of een persoonlijke borgstelling kun je alsnog privé worden aangesproken.

De vormen zonder rechtspersoonlijkheid

Eenmanszaak

Eén eigenaar, volledig privé aansprakelijk. Goedkoop, snel geregeld, geen notaris. De standaardkeuze voor wie alleen begint.

Vennootschap onder firma (VOF)

Twee of meer ondernemers onder één naam. Iedere vennoot is hoofdelijk aansprakelijk: een schuldeiser kan de volledige schuld bij één vennoot innen, ook als de ander hem veroorzaakte. Geen minimumkapitaal, geen notaris nodig.

Maatschap

Voor mensen die samen een beroep uitoefenen: traditioneel artsen, advocaten en fysiotherapeuten. De maten zijn doorgaans voor gelijke delen aansprakelijk, niet voor het geheel. Is een opdracht aan één maat verstrekt, dan ligt de aansprakelijkheid in beginsel bij die maat.

Commanditaire vennootschap (CV)

Een beherend vennoot die de zaak runt en volledig privé aansprakelijk is, plus één of meer stille vennoten die alleen geld inbrengen. De stille vennoot riskeert in beginsel niet meer dan zijn inbreng, mits hij zich niet met het bestuur bemoeit.

De vormen met rechtspersoonlijkheid

Besloten vennootschap (bv)

Verreweg de meest gekozen vorm voor ondernemers die willen groeien. Vereist een notariële akte, maar geen minimumkapitaal meer. De bv betaalt vennootschapsbelasting; jij als dga krijgt salaris en eventueel dividend.

Naamloze vennootschap (nv)

Vergelijkbaar met de bv, maar met vrij overdraagbare aandelen. In de praktijk vooral voor grote ondernemingen.

Stichting

Geen leden, geen winstoogmerk als doel op zich. Vaak gebruikt voor maatschappelijke doelen of om vermogen af te scheiden.

Vereniging

Wel leden, gericht op een gemeenschappelijk doel.

Coöperatie

Een samenwerkingsvorm van leden die er zelf economisch voordeel bij hebben. De statuten bepalen hoe het met de aansprakelijkheid van de leden zit.

Hoe kies je?

Loop deze drie vragen langs.

Werk je alleen of samen?

Alleen: eenmanszaak of bv. Samen: VOF, maatschap of bv. Wil iemand alleen geld inbrengen zonder mee te werken, dan komt een CV in beeld.

Hoe groot is je risico?

Werk je met grote contracten, personeel, voorraad of reële claimrisico's, dan weegt de bescherming van een bv zwaar. Bij dienstverlening met beperkte verplichtingen is een eenmanszaak of VOF vaak prima.

Hoeveel winst maak je structureel?

Bij bescheiden winst zijn de ondernemersaftrekken van een eenmanszaak of VOF fiscaal gunstig. Bij hogere, structurele winst kan een bv aantrekkelijker worden. Zie Eenmanszaak of bv.

Je zit er niet voor altijd aan vast

Dit is het punt dat starters vaak niet weten: van rechtsvorm wisselen kan.

Begin je alleen en komt er later een compagnon bij, dan wordt het een VOF. Groeit de winst door, dan zet je om naar een bv. Beide routes zijn gangbaar en goed te plannen.

Kies dus wat nu past, niet wat over vijf jaar misschien handig is. Wel loont het om vooraf te weten hoe de overstap eruitziet, want de fiscale route die je kiest werkt jaren door.

Veelgestelde vragen

Wat is de goedkoopste rechtsvorm?
De eenmanszaak: alleen de KVK-inschrijfvergoeding, geen notaris, geen startkapitaal.

Beschermt een bv mij altijd tegen privéaansprakelijkheid?
Nee. Bij onbehoorlijk bestuur, fraude of een privéborgstelling kun je alsnog aangesproken worden. Banken vragen bij financiering vaak een persoonlijke borg.

Kan ik als stille vennoot in een CV meedenken over het beleid?
Meedenken en adviseren kan, maar zodra je naar buiten toe als bestuurder optreedt, kun je je beperkte aansprakelijkheid verliezen. Dat heet het beheersverbod.

Is een maatschap hetzelfde als een VOF?
Nee. Het grootste verschil zit in de aansprakelijkheid: bij een VOF ben je hoofdelijk aansprakelijk voor het geheel, bij een maatschap doorgaans voor een evenredig deel.

Tot slot

De keuze draait om aansprakelijkheid, belastingdruk en administratieve last, in die volgorde. Voor de meeste starters is een eenmanszaak of VOF het logische begin, met een bv als groeistap.

Weet je niet zeker welke bij jouw situatie past? Laat het even naast je cijfers en je risico's leggen voordat je bij de KVK inschrijft.

Wil je hierover sparren? Plan een vrijblijvend gesprek in.