Geschreven door Aziz Talat

Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volledig op schijnzelfstandigheid. Dat raakt zowel opdrachtgevers als zzp'ers, en de gevolgen zijn financieel: naheffingen loonheffingen die kunnen teruggaan tot begin 2025. Hieronder wat de regels zijn en waar de grens ligt.

Wat is schijnzelfstandigheid?

Van schijnzelfstandigheid is sprake als iemand op papier als zelfstandige werkt, maar in de praktijk feitelijk werknemer is.

Een inschrijving bij de KVK, een btw-nummer en een opdrachtovereenkomst maken je nog geen ondernemer. De Belastingdienst kijkt naar hoe er werkelijk gewerkt wordt, niet naar wat er in het contract staat.

De drie criteria

De beoordeling draait om drie elementen. Zijn die alle drie aanwezig, dan kan er sprake zijn van een dienstbetrekking.

Gezagsverhouding. Kan de opdrachtgever aanwijzingen geven over hoe, wanneer en waar het werk wordt gedaan? Daarbij telt ook mee of iemand organisatorisch is ingebed in het bedrijf, of er toezicht en controle is, en of de opdrachtnemer echt ondernemersrisico loopt.

Persoonlijke arbeid. Moet de opdrachtnemer het werk zelf doen? Kan hij zich vrij laten vervangen door iemand anders, dan wijst dat op zelfstandigheid. Maar het gaat om de feitelijke uitvoering, niet om wat er theoretisch mag.

Loon. Wordt er een vergoeding betaald voor het verrichte werk?

Hoe streng wordt er gehandhaafd?

Het handhavingsmoratorium is per 1 januari 2025 geëindigd. De Belastingdienst kan sindsdien direct een correctieverplichting of naheffingsaanslag loonheffingen opleggen.

Correcties kunnen in beginsel teruggaan tot 1 januari 2025. Bij kwaadwillendheid kan verder worden teruggekeken, tot maximaal vijf jaar.

Voor boetes geldt een afbouw. In 2025 werden geen verzuim- of vergrijpboetes opgelegd. In 2026 legt de Belastingdienst nog geen verzuimboetes op, maar kan er bij opzet of grove schuld wel een vergrijpboete volgen. Vanaf 1 januari 2027 vervalt die gedeeltelijke coulance.

Het misverstand dat er in 2026 "nog niets gebeurt" klopt dus niet. De naheffing zelf kun je gewoon krijgen.

Nieuw per 31 december 2026: het rechtsvermoeden bij 36 euro per uur

Er is een wet aangenomen die de discussie voor een groot deel van de markt omdraait.

Per 31 december 2026 geldt een rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst bij een beloning van ten hoogste 36 euro per uur.

Dat betekent dat bij zo'n tarief wordt aangenomen dat er een arbeidsovereenkomst is. De werker hoeft dat niet te bewijzen; de opdrachtgever moet aantonen dat het géén dienstverband is.

Het vermoeden is weerlegbaar, dus een laag tarief maakt iemand niet automatisch werknemer. Maar de bewijslast verschuift wel, en die ligt daarmee bij de partij met het meeste te verliezen: de opdrachtgever.

Werk je onder dat tarief, of huur je onder dat tarief in, dan is dit het moment om je dossier op orde te brengen.

Wat een modelovereenkomst wel en niet doet

Een modelovereenkomst geeft geen zekerheid als je in de praktijk anders werkt dan erin staat. De feitelijke situatie is altijd bepalend.

Bestaande modelovereenkomsten worden nog tot hun einddatum gerespecteerd, maar nieuwe goedkeuringen zeggen niets over hoe de arbeidsrelatie er in werkelijkheid uitziet.

Wat je als zzp'er kunt doen

Zorg dat je positie feitelijk klopt met hoe je jezelf presenteert.

Werk voor meerdere opdrachtgevers. Bepaal zelf hoe je het werk uitvoert. Loop echt ondernemersrisico: investeer, factureer per opdracht of resultaat, en draag je eigen verzekeringen. Zorg dat je vervangbaar bent als dat kan. En voer je eigen acquisitie, presenteer je onder je eigen naam.

Werk je langdurig fulltime voor één opdrachtgever, op hun locatie, met hun materiaal en onder hun aansturing, dan is het risico reëel. Zie ook Het verschil tussen zzp'er, eenmanszaak en freelancer.

Wat je als opdrachtgever kunt doen

De naheffing landt bij de opdrachtgever, niet bij de zzp'er. Dat maakt dit vooral jouw risico.

Beoordeel per opdracht of de samenwerking de toets doorstaat. Leg vast hoe de zelfstandigheid eruitziet en zorg dat het contract overeenkomt met de praktijk. Bij twijfel is de vraag simpel: zou je deze persoon anders behandelen dan je eigen medewerkers? Is het antwoord nee, dan is er een probleem.

Veelgestelde vragen

Ik werk voor één opdrachtgever. Ben ik automatisch schijnzelfstandig?
Niet automatisch, maar het is wel een belangrijk signaal. De andere criteria bepalen mee hoe het uitpakt.

Helpt het als ik een hoog uurtarief reken?
Een marktconform tarief dat ondernemersrisico weerspiegelt kan meewegen, maar het is op zichzelf niet doorslaggevend.

Wie draait op voor de naheffing?
De opdrachtgever krijgt de naheffing loonheffingen. Voor de zzp'er kan het gevolgen hebben voor de ondernemersaftrek, omdat het ondernemerschap dan ter discussie staat.

Geldt dit ook binnen een VOF of bv?
De beoordeling gaat over de arbeidsrelatie, niet over je rechtsvorm. Een bv beschermt je hier niet automatisch tegen.

Tot slot

De kern is dat papier je niet redt. Gezag, persoonlijke arbeid en loon samen maken een dienstbetrekking, ongeacht hoe je de samenwerking noemt.

Twijfel je over een lopende samenwerking? Dan is dit het moment om die te laten beoordelen. Er zijn nu nog geen verzuimboetes, en die coulance vervalt per 1 januari 2027. Ligt het tarief onder de 36 euro per uur, dan komt daar per 31 december 2026 een omgekeerde bewijslast bij.

Wil je hierover sparren? Plan een vrijblijvend gesprek in.