Geschreven door Aziz Talat

Een vennoot die vertrekt, is fiscaal meestal geen kleine wijziging. Voor die vennoot geldt het vaak als het staken van zijn onderneming, en dan moet er afgerekend worden over zaken die jarenlang onzichtbaar op de balans stonden. Hieronder wat er speelt en welke routes er zijn.

Uittreden is meestal staking

Voor de vertrekkende vennoot wordt uittreden in beginsel gezien als het staken van zijn onderneming. Dat is niet alleen zo bij volledige beëindiging: ook een wijziging van het samenwerkingsverband kan staking opleveren.

Bij staking reken je af over de stille reserves, de fiscale reserves, de goodwill, de meerwaarde van je aandeel in het ondernemingsvermogen, en een eventueel vrijvallende oudedagsreserve.

Alles samen is dat de stakingswinst, en die is in beginsel belast in de inkomstenbelasting.

Waarom dat harder aankomt dan verwacht

Stille reserves zijn het verschil tussen de boekwaarde en de werkelijke waarde. Een bedrijfspand dat al tien jaar wordt afgeschreven, of machines die meer waard zijn dan wat er in de boeken staat: dat verschil komt bij het uittreden ineens naar boven.

Goodwill is de tweede verrassing. Draait de VOF goed, dan is jouw aandeel meer waard dan het kapitaal op je rekening. Dat verschil is belast.

Het gevolg is een piek in je inkomen in één jaar, met de bijbehorende belastingdruk in de hoogste schijf.

De stakingsaftrek

Er is een tegemoetkoming: de stakingsaftrek bedraagt in 2026 maximaal 3.630 euro.

Die kun je in beginsel maar één keer in je leven volledig benutten. Niet gebruikte ruimte kan onder voorwaarden later nog worden ingezet.

Het is een bescheiden bedrag afgezet tegen een stakingswinst die tienduizenden euro's kan zijn. Reken er dus niet op als oplossing.

De lijfrenteroute

Dit is de belangrijkste manier om de klap te verzachten. Een deel van je stakingswinst kun je omzetten in een lijfrente, waardoor je de belastingheffing uitstelt naar het moment van uitkeren.

De maximale extra lijfrentepremieaftrek bij staking bedraagt in 2026:

• 574.867 euro als je 62 jaar of ouder bent, of staakt wegens invaliditeit of overlijden

• 287.445 euro als je tussen de 52 en 62 bent, of als de uitkering direct ingaat

• 143.732 euro in de overige gevallen

Dat zijn maxima. Wat je daadwerkelijk kunt aftrekken wordt begrensd door je stakingswinst en door de voorwaarden voor de lijfrente.

Heb je een oudedagsreserve opgebouwd, let dan op: zonder passende omzetting of doorschuiving valt die bij staking vrij en wordt hij belast.

Doorschuiven in plaats van afrekenen

Onder voorwaarden hoef je niet direct af te rekenen. Er bestaan doorschuiffaciliteiten, onder meer bij overdracht aan een medeondernemer, overdracht aan een werknemer, voortzetting in een andere onderneming, inbreng in een bv, en in bepaalde situaties rond overlijden of echtscheiding.

Aan doorschuiven zitten wel voorwaarden, zoals voortzetting van de onderneming en het overnemen van de fiscale boekwaarden. Degene die overneemt, neemt daarmee ook de latente belastingclaim over. Dat hoort terug te komen in de prijs die jullie afspreken.

Welke route gunstiger is, hangt af van de bedragen en van je persoonlijke situatie. Dit is bij uitstek het moment om beide varianten te laten doorrekenen vóórdat er getekend wordt. Zie Geruisloze inbreng of afrekenen voor eenzelfde afweging bij de omzetting naar een bv.

Wat er praktisch geregeld moet worden

Waardering. Hoe wordt jouw aandeel gewaardeerd, inclusief goodwill, en op welke peildatum? Staat dat niet in het contract, dan begint de discussie precies hier. Zie VOF-contract.

Kapitaalrekening. Je saldo moet worden verrekend. Staat die negatief, dan moet je aanzuiveren.

KVK. Je schrijft jezelf uit als vennoot en past de UBO-registratie aan. Gaat de VOF door met andere vennoten, dan worden die ingeschreven en wordt het contract aangepast.

Betaling. Ineens of in termijnen? Bij termijnen: met welke zekerheid en welke rente?

Uitschrijven beëindigt je aansprakelijkheid niet

Dit is het punt dat het meest wordt onderschat. Je uitschrijving bij de KVK zet geen streep onder het verleden.

Voor schulden die zijn ontstaan tijdens jouw periode als vennoot blijf je in beginsel aansprakelijk. Een crediteur of de Belastingdienst kan je daar later nog voor aanspreken.

Regel dus expliciet hoe daarmee wordt omgegaan: een vrijwaring van de blijvende vennoten, en waar mogelijk het aflossen van openstaande schulden bij vertrek. Zie Hoofdelijke aansprakelijkheid in een VOF.

Veelgestelde vragen

Moet ik altijd afrekenen bij uittreden?
Niet altijd. Onder voorwaarden kun je doorschuiven, bijvoorbeeld bij overdracht aan een medeondernemer.

Hoe wordt goodwill bepaald?
Idealiter volgens de methode die in jullie contract staat. Ontbreekt die, dan is het een onderhandeling en soms een taxatie.

Kan ik de belasting spreiden?
Via een stakingslijfrente kun je de heffing uitstellen. Binnen de grenzen en voorwaarden die daarvoor gelden.

Blijft de VOF bestaan als ik vertrek?
Alleen als daar een voortzettingsbeding voor is. Zonder regeling kan het vertrek het einde van de VOF betekenen. Zie Overlijden of arbeidsongeschiktheid van een vennoot.

Tot slot

Uittreden is fiscaal een staking, en de rekening zit in de stille reserves en de goodwill die je jarenlang niet zag.

Begin daarom niet met de vraag "wat krijg ik mee", maar met een doorrekening van afrekenen tegenover doorschuiven. Dat verschil is vaak groter dan waar de onderhandeling over gaat.

Wil je hierover sparren? Plan een vrijblijvend gesprek in.